ZASTARELOST POREZA ILI KADA POREZ NE TREBA DA SE PLATI

Dragana VIdaković

Dragana VIdaković

Advokat sa preko 10 godina koji se uspešno bavi advokatskim poslovima u oblasti privrednog, korporativnog i radnog prava, kao i zastupanjem u parnicama i porodičnim sporovima.

Pravo Poreske uprave da utvrdi i naplati porez i sporedna poreska davanja je vremenski ograničeno. Otuda poreska obaveza prestaje kada nastupi zastarelost poreza, tj kada protekne zakonom predviđeni rok Poreskoj upravi da utvrdi i naplati porez i sporedna poreska davanja.

Šta je zastarelost?

Zastarelost je protek vremena usled koga se gube prava ili određeni odnosi prestaju. Ona podrazumeva prestanak nekog prava zbog njegovog nevršenja u zakonom propisanom roku.

Zastarelost i porezi

U poreskom pravu, zastarelost je regulisana Zakonom o poreskom postupku i poreskoj administraciji (u daljem tekstu ZPPPA).

Članom 23 st. 1 tač. 2 ZPPPA zastarelost je izričito predviđena kao jedan od načina prestanka poreske obaveze.

U pogledu zastarelosti u poreskom pravu, ZPPPA pravi razliku između prava Poreske uprave na utvrđenje poreza i sporednih poreskih davanja i prava na njihovu naplatu. Zastarelost prava na utvrđenje poreza i sporednih poreskih davanja počinje da teče od prvog narednog dana naredne godine od godine u kojoj je trebalo utvrditi porez, odnosno sporedno poresko davanje (Čl. 114 st. 2 ZPPPA). Zastarelost prava na naplatu poreza i sporednih poreskih davanja počinje da teče od prvog dana naredne godine od godine u kojoj je obaveza poreskog dužnika dospela za plaćanje (čl. 114 st. 3 ZPPPA).

Pravo Poreske uprave na utvrđivanje i naplatu poreza i sporednih poreskih davanja zastareva za pet godina od dana kada je zastarelost počela da teče (čl. 114 st. 1 ZPPPA). Ovde govorimo o tzv. relativnoj zastarelosti, koja se prekida svakom radnjom Poreske uprave preduzetom protiv poreskog dužnika u cilju utvrđivanja i naplate poreza i sporednih poreskih davanja. Posle prekida zastarelost počinje teći iznova, i vreme koje je proteklo pre prekida se ne uračunava u rok za zastarelost (čl. 114d ZPPPPA).

Zakonodavac je uveo i pojam apsolutne zastarelosti, koja podrazumeva da kada istekne rok koji je za nju predviđen, poreska obaveza prestaje. Rok za njeno nastupanje je 10 godina od isteka godine kada je poresku obavezu trebalo utvrditi ili naplatiti (čl. 114ž). Međutim, treba imati u vidu da zastarelost prava Poreske uprave na utvrđivanje i naplatu poreza i sporednih poreskih davanja ne teče:

1) za vreme od pokretanja upravnog spora do pravosnažnosti sudske odluke;

2) za vreme kada je drugim zakonom propisano da se poreski postupak ne može otpočeti, odnosno da se započeti poreski postupak prekida;

3) za vreme kada je plaćanje dugovanog poreza odloženo.

Vreme trajanja zastoja zastarelosti ne računa se u apsolutni rok za zastarelost.

Takođe, pravila o zastarelosti se ne odnose na doprinose za obavezno socijalno osiguranje čija naplata ne zastareva ( ovom smislu pogledati Mišljenje Ministarstva finansija, br. 430-00-00576/2018-04 od 1.3.2019. godine).

Zastarelost i prava poreskih obaveznika

U poreskom odnosu, poreski obaveznici pored obaveza imaju i prava. Pa tako imaju pravo na povraćaj više i pogrešno plaćenog poreza, poreski kredit, refakciju i refundaciju, kao i namirenje dospelih obaveza putem preknjižavanja poreza i povraćaj sporednih poreskih davanja.

Napred navedena prava poreskih obaveznika zastarevaju u roku od 5 godina, od prvog dana naredne godine od godine u kojoj je poreski obveznik stekao pravo na povraćaj, poreski kredit, refakciju i refundaciju, kao i namirenje dospelih obaveza putem preknjižavanja poreza i povraćaja sporednih poreskih davanja. Reč je o relativnoj zastarelosti, dok je rok za apsolutnu zastarelost je potrebno da protekne rok od deset godina (čl. 114a i 114žZPPPA). Odredbe o zastoju zastarelosti iz čl. 114z ZPPPA se ne odnose na aposlutnu zastarelost prava poreskih obveznika, o čemu treba voditi računa.

Postupanje poreske uprave u slučaju zastarelosti poreza i prava poreskih obaveznika

Poreska uprava je po čl. 114 ž st. 2 ZPPPA dužna da po službenoj dužnosti donese rešenje o prestanku poreske obaveze, odnosno o prestanku prava na povraćaj, poreski kredit, refakciju, refundaciju, kao i namirenje dospelih obaveza putem preknjižavanja poreza, zbog zastarelosti.

Poreski obaveznik ako Poreska uprava nije postupila kako je obavezna po zakonu, može isticati prigovor zastarelosti poreske obaveze i nije dužan da plati zastarelu poresku obavezu.

Međutim, na kraju moramo da ukažemo građanima, da je svaki konkretan slučaju specifičan, te da bi se dao odgovor na pitanje da li je nastupila zastarelosti, mora se pored ocene činjenica, morali sagledati aktuelni propise u vezi sa vrstom i nastankom poreske obaveze, jer je samo Zakon o poreskom i poreskoj administraciji menjan nekoliko puta u poslednjih deset godina.